Vage rituelen

Soera 2:128

128. Onze heer, maak ons (mensen die) aan u onderworpen (zijn), en van onze nakomelingen een volk dat aan u onderworpen (is), en toon ons onze rituelen (die wij moeten uitvoeren); keer u tot ons, (want) ú bent degene die zich (tot mensen) keert, de genadige.

Het woord: "rituelen" vinden we elders in de Koran alleen nog in vers 200, waar het gaat over wat de gelovigen moeten doen bij (of in) het 'heilige monument' - al is ook daar niet duidelijk wat voor handelingen dat dan zijn.

De Rotskoepel in Jeruzalem,
voordat deze werd afgewerkt
met verguld aluminium
(OSU Archives)

Het verband van dit vers is vermoedelijk het vorige vers, waarin het gaat over het gebouw waarvan Abraham en Ismaël de fundamenten zouden hebben gelegd. Dat gebouw is tegenwoordig de Rotskoepel in Jeruzalem. Maar als moslims op bedevaart gaan komen ze in Mekka terecht, en vervolgens worden dáár de rituelen uitgevoerd. Vanwege de enorme vaagheid van de Koran is het niet verwonderlijk dat moslims letterlijk en figuurlijk de weg kwijt zijn.

Ghetto

Soera 3:119-200

119. Zeker, jullie houden van hen maar zij niet van jullie; jullie geloven in alles van het Boek; en als ze jullie tegenkomen zeggen ze: "Wij geloven", maar als ze alleen zijn* bijten ze het uiteinde van hun vingers van nijd. Zeg: "Sterf in je nijd!" Zeker, Allah weet wat er in het hart is.

200. Als jullie het goede overkomt, doet het hun verdriet, en als jullie het kwaad overkomt dan zijn ze blij...

"Allah weet wat er in het hart is", maar de Koranschrijver weet het kennelijk óók. En omdat hij het opschreef weet nu iedereen het. Maar is het ook waar? Blijkt het bijvoorbeeld uit de feiten? Nee, en daar heeft de schrijver alvast de volgende verklaring voor:

200. (...) Maar als jullie geduld hebben en op je hoede bent, zullen hun plannen jullie niet schaden. Zeker, Allah begrijpt wat ze doen.

De schrijver roept moslims ertoe op om andere geduldig te wantrouwen en er blijvend vanuit te gaan dat die anderen het slechtste met hun voorhebben. Dat lijkt me een recept voor segregatie, het verschijnsel dat verschillende bevolkingsgroepen naast elkaar leven zonder samen te leven. Dat is een recept voor ongelukken waar de niet-heersende klasse doorgaans de dupe van is. Dit verklaart goed waarom de integratie van moslim-minderheden maar niet wil vlotten.

Geen vrienden

Soera 3:28

28. Laat het niet zo zijn dat gelovigen ontkenners als vrienden nemen in plaats van gelovigen. Wie dat doet heeft geen deel aan Allah; men moet voorzichtig voor hen oppassen, je bent gewaarschuwd voor Allah; Hij is het einddoel.

Let wel: gewaarschuwd voor Allah, niet door. Moslims worden in dit vers door angst gedreven, niet door overtuiging. Uit andere verzen weten we dat die ontkenners - kafir wordt vaak vertaald als "ongelovige" - erop uit zijn om moslims van het 'rechte' pad af te helpen. Vandaar het 'oppassen'.

Nu is het op zichzelf natuurlijk niet verkeerd om mensen ertoe op te roepen geen slechte vrienden te hebben. Alleen scheert dit vers alle "ongelovigen" over één kam. Ze hebben zo te horen allemáál een verderfelijke invloed. Van zulk ongenuanceerd wij-zij-denken kan niet veel goeds komen.

Rechtsomkeerd voor het bed

Soera 2:236-237

De verzen 236 en 237 die we zo dadelijk gaan lezen betreffen een gebruik dat in het Engels dower heet, een gift van de bruidegom aan de bruid, dus niet een bruidsschat. In het Germaanse gebied tijdens het Romeinse Rijk bestond er ook zoiets, daar had het het karakter van een weduwenpensioenregeling. De Koran maakt niet duidelijk wat de bruid met die schat moet. Maar de regels die in werking treden als het huwelijk op het laatste moment niet doorgaat, zijn wel interessant.

236. Je bent niet schuldig als je van vrouwen scheidt voordat je omgang met haar hebt of een aandeel aan haar hebt toegekend. Tref voor haar een regeling, de rijke zoals past bij zijn vermogen, en die met smalle beurs zoals past bij zijn vermogen. Een redelijk bedrag mag worden verwacht van iemand die het goede wil doen.

 237. En als jullie van haar scheidt voordat je omgang met haar hebt maar nadat je een aandeel aan haar hebt toegekend, dan de helft, tenzij zij er vanaf ziet of hij die de huwelijksband in handen heeft. Het is rechtvaardiger om er vanaf te zien. En vergeet ook niet om goed voor elkaar te zijn. Allah ziet wat jullie doen.

Het laatste deel van vers 237 vind ik wel koddig. Want de koranschrijver grijpt allerlei mogelijkheden aan om er maar voor te zorgen dat de bruidegom onder zijn verplichtingen uit kan komen. Dit hele artikel is eigenlijk boterzacht, want waar het op neerkomt is dat de bruid er bijna toe wordt gedwongen niet over die schat te zeuren, zelfs al is de afspraak al gemaakt.

Je vraag je af: als het de koranschrijver erom te doen is de regeling ongedaan te maken als de bruidegom zich nog voor de huwelijksnacht bedenkt, waarom zegt hij dan niet meteen dat de regeling pas ingaat na de eerste daad? Dat zou namelijk volmaakt passen bij de Germaanse gewoonte die in het Romeinse Rijk al eeuwen bekend was.

Scheiding-jojo

Soera 2:226-232

Het vorige onderwerp was het breken van eden. Nu een speciale toepassing: het breken van eden met betrekking tot het huwelijk. Het zal duidelijk worden: de islam geeft mannen een hoop macht.

226. Voor hen die zweren hun vrouw niet meer aan te raken, geldt een termijn van vier maanden. Als ze zich bedenken, zowaar, Allah is vergevingsgezind en genadig.

Gezien het vervolg gaat het hier om scheiding van tafel en bed, voorafgaand aan een echte scheiding. De man bepaalt hier wat er gebeurt, Allah stelt alleen de termijn in. De vrouw speelt geen enkele (actieve) rol.

227. Maar als ze vastbesloten zijn tot scheiding: Allah hoort en weet alles.

De slotformule "Allah hoort en ziet alles" zal wel betekenen dat de zaak hiermee beklonken is. Allah wikt, de man beschikt...

En nu? Is de man nu vrij van zijn vrouw en de vrouw van haar man? Niet helemaal, dat wil zeggen de vrouw is nog niet vrij:

228. Gescheiden vrouwen moeten zich gedurende drie maandelijkse perioden afzonderen. Het is onwettig voor haar als zij verbergt wat Allah in haar moederschoot heeft gemaakt, als zij in Allah en de Laatste Dag geloven. Hun echtgenoten hebben het recht haar in de periode terug te nemen, als zij hereniging wensen. En zij (de vrouwen) hebben vergelijkbare rechten tegenover hen (de mannen), voor zover dat redelijk is, maar het (recht) van mannen gaat boven hun recht. (...)

Als de vrouw in de drie maanden na de scheiding ineens zwanger blijkt, mag de man haar dus nog terugnemen, maar hij hoeft dat niet te doen. De vrouw heeft zo te zien niet het recht het een of het ander te eisen of te weigeren. De rechteloosheid van de vrouw is in feite compleet.

228. (...) Allah is machtig en wijs.

Het lijkt er meer op dat de man oppermachtig is, een macht die hij uiteraard verdient vanwege zijn wijsheid... Toch lijken er wel grenzen te zijn aan wat de man zich kan veroorloven:

229. Een scheiding is slechts tweemaal toegestaan (...)

Dus als een vrouw een keer is weggestuurd en teruggehaald (en dus inmiddels minstens één kind heeft), kan ze daarna nog maar één keer worden weggestuurd en dan is ze van die vent af. Of niet?

229. (...) daarna moet je haar, in harmonie, houden of haar op een vriendelijke manier laten gaan. (...)

Nou heb ik me kennelijk verteld. De man mag zijn vrouw dus tweemaal wegsturen en terughalen, daarna mag hij haar houden of haar nog een keer wegsturen, maar dan "op een vriendelijke manier". In dat geval is de vrouw dus eigenlijk driemaal gescheiden. Het stel heeft dan inmiddels minstens twee kinderen; wat daarmee moet gebeuren lezen we hier niet. Hoewel, het zou kunnen dat het volgende daar toch iets over zegt.

229. (...) Jullie (mannen) hebben niet het recht (dan) iets terug te pakken (van jullie vrouwen) van wat jullie aan haar gegeven hebben (...)

Eens gegeven, blijft gegeven, zouden wij zeggen. Het zou zelfs redelijk zijn als de vrouw die wordt weggestuurd iets extra's meekreeg, bijvoorbeeld om elders een nieuw bestaan op te kunnen bouwen. Maar de moslimvrouw mag dus al blij zijn als ze voor vertrek niet wordt uitgeschud. In beschaafde landen mogen niet alleen de persoonlijke cadeautjes niet worden afgepakt, maar moeten zelfs de gemeenschappelijke bezittingen eerlijk worden verdeeld en moet de meestverdienende bovendien nog lange tijd alimentatie betalen. Om te voorkomen dat we appels met peren vergelijken kunnen we er echter beter de Bijbel bij halen. Hoe is het in het christendom geregeld?

1 Kor. 7:11-12. Maar de gehuwden beveel ik – niet ik, maar de Heere – dat een vrouw niet zal scheiden van haar man; en als zij toch gaat scheiden, moet zij ongehuwd blijven of zich met haar man verzoenen – en dat een man zijn vrouw niet zal verlaten.

Hier is weliswaar enig verschil te zien tussen de instructies aan mannen en vrouwen: vrouwen mogen niet weggaan en mannen mogen hun vrouw niet wegsturen. Daarnaast gedoogt dit vers scheiding "van tafel en bed", misschien om de vrouw te beschermen (want voor de man is niets geregeld). Maar dndanks dat Paulus, de schrijver van deze brief, wel eens voor vrouw-onvriendelijk wordt versleten, staan vrouwen er in deze brief eigenlijk niet slechter voor dan mannen, terwijl in de Koran mannen het recht krijgen met hun vrouw te sollen terwijl hun vrouwen met lege handen staan.

Goed, we waren dus zover dat vrouwen bij hun derde en laatste vertrek niet mogen worden uitgeklopt, maar zelfs op die regel heeft de Koran een uitzondering:

229. (...) behalve als beide partijen vrezen dat ze zich niet zullen kunnen houden aan de door Allah gegeven grenzen (...)

Wat voor grenzen zouden er worden overschreden als de vrouw er met haar eigen spulletjes vantussen gaat? Ik kan hier geen zinnige suggesties bedenken, behalve dat de schrijver hier doelt op de kinderen, die door de man aan de vrouw zijn "gegeven". Hier begeef ik me natuurlijk op glad ijs, en met tegenzin, maar het zou deze uitzonderingsregel wel wat begrijpelijker maken. Voor de weggestuurde vrouw kon het namelijk wel eens heel moeilijk worden om voor haar kinderen te zorgen, zo heel alleen, zonder huis en zonder bron van inkomsten. Dan gebeuren er ongelukken en worden er "grenzen van Allah" overschreden. Nu moeten er anderen aan te pas om te besluiten wat er moet gebeuren:

229. (...) Als jullie vrezen dat zij zich niet zullen kunnen houden aan de door Allah gegeven grenzen, dan hebben ze beiden geen schuld als zij iets opgeeft voor haar vrijheid. Dit zijn de door Allah gegeven grenzen. Overtreed die niet, want wie de grenzen van Allah overtreedt is onrechtvaardig.

Wat de koranschrijver ook met dat "iets" in gedachten had, het is in elk geval de vrouw die iets moet inleveren voor haar  vrijheid. Over de vrijheid die de man krijgt wordt niet gepraat, laat staan dat hij daar iets voor over moet hebben. De Koran is op dit gebied volmaakt partijdig.

Alsof dit alles nog niet genoeg is, komt de Koran vervolgens met een regel die werkelijk ongehoord is.

230. Als hij van haar scheidt mag hij dus niet opnieuw met haar trouwen tot ze met een andere man is getrouwd en hij van haar is gescheiden. Dan is het voor hen beiden geen zonde als ze weer samenkomen, als ze denken dat ze de grenzen van Allah in acht kunnen houden. Dit zijn de grenzen van Allah. Hij maakt ze duidelijk aan hen die kennis hebben.

Het is nu in elk geval duidelijk dat de grenzen van Allah op een nogal vreemde plek liggen.

Er volgen nog twee verzen over dit onderwerp, maar die veranderen er niet veel meer aan.

Erop!

Soera 2:222-223

Uit andere verzen van deze soera kregen we al de indruk dat vrouwen door de schrijver niet voor vol worden aangezien. De verzen 222 en 223 bevestigen dat beeld: vrouwen zijn een gebruiksvoorwerp en Allah besluit hoe daarmee omgegaan moet worden. Laten we ze maar eens lezen:

222. Ze stellen je vragen over menstruatie. Zeg: het is een ziekte, blijf dus vandaan bij vrouwen in deze periode, totdat ze weer schoon zijn. Maar als ze zich heeft verschoond, benader haar dan weer zoals Allah je heeft opgedragen. Want Allah houdt van hen die zich geregeld tot hem keren en die ervoor zorgen schoon te blijven.

223. Jullie vrouwen zijn jullie akkers, dus ga naar je akker wanneer je wilt, en stuur iets goeds vooruit voor je ziel, en pas op voor Allah. (...)

Het woord voor "ziekte" wordt nogal verschillend vertaald, bijvoorbeeld als "onreinheid" of "iets onaangenaams". Maar waar het in vers 222 om gaat is het tweede deel: het zijn de mannen die schoon moeten blijven en de mannen die de heilige plicht hebben hun vrouw(en) te bestijgen zodra de periode weer voorbij is. Wie nog denkt dat anders te moeten lezen is na vers 223 uitgetwijfeld: de mannen bepalen wanneer ze hun vrouw beklimmen, het lijkt er niet op dat vrouwen nee mogen zeggen of zelf het initiatief mogen nemen.

Merkwaardig (en een beetje duister) is het tweede deel van vers 223, waar lijkt te staan dat de mannen een goede daad moeten verrichten voordat ze tot "de daad" overgaan. Alsof seks iets slechts is dat met iets goeds moet worden gecompenseerd. En ja, als vrouwen worden behandeld zoals de Koran het hier voorschrijft, dan kunnen we het daar wel mee eens zijn.

Hot en her

Soera 2:158

Eén van de eigenschappen van de Koran die het boek zo moeilijk leesbaar maken is dat het geregeld van de hak op de tak springt. Vers 158 is daar een voorbeeld van.

158. Zeker, Safa en Marwa zijn symbolen van Allah. Dus als iemand die het Huis bezoekt, tijdens het seizoen of op andere tijden, er omheen gaat, dan is dat voor hem geen zonde. (...)

Het gaat hier dus over het lopen van een of meer rondjes om een paar plaatsen, een soort ritueel, wat de Koranschrijver in dit geval niet erg vindt. Vertaler Pickthall denkt dat het hier om een heidens (dwz. niet-islamitisch) ritueel gaat. Het is in elk geval geen Joods of Christelijk ritueel.

Nu zouden we wel eens willen weten over welke plaatsen het hier gaat. "Verrassing": geen van deze namen komt verder in de Koran ook maar één keer voor.

Het volgende vers, 159, gaat weer ergens anders over. Sterker nog, het tweede deel van vers 158 gaat al ergens anders over:

158. (...) En als iemand een impuls om goed te doen volgt, wees er zeker van dat Allah dat erkent en weet.

Dit moet wel over iets anders gaan: het traditioneel lopen van rondjes om heilige plaatsen is immers moeilijk te zien als een spontane goede daad. Vers 158 gaat dus over twee verschillende dingen, onderwerpen trouwens die allebei verder nergens in de Koran worden behandeld.